Radyografik Muayene

Radyografik Muayene (RT), X-ışını veya gama ışını gibi kısa dalga boylu ve yüksek enerjili iyonlaştırıcı radyasyonun malzeme içinden geçirilerek, arka tarafa yerleştirilen bir dedektör (film veya dijital algılayıcı) üzerinde iki boyutlu bir gölge görüntü oluşturması ilkesine dayanan bir tahribatsız muayene yöntemidir. Radyasyon malzeme içinde ilerlerken, geçtiği bölgenin kalınlığına, yoğunluğuna ve atom numarasına bağlı olarak farklı oranlarda soğurulur (zayıflar). Malzeme içinde gözenek, cüruf, çatlak veya birleşme eksikliği gibi bir süreksizlik bulunuyorsa, o bölgede daha az madde bulunacağından radyasyon daha az soğurulur; sonuçta dedektöre daha fazla ışın ulaşır ve bu bölge filmde daha koyu (yüksek yoğunluklu) bir iz olarak görünür. Böylece parçanın iç yapısı, kesip açmadan görüntülenmiş olur.

Yöntemin uygulanmasında ışın kaynağı parçanın bir yüzeyine, dedektör ise karşı yüzeyine yerleştirilir ve radyasyon ışınlanma (poz) süresi boyunca malzemeden geçirilir. X-ışını kaynakları elektrikle çalışan tüplerdir ve enerji (kV) ile akım (mA) ayarlanarak farklı kalınlıklara uyarlanabilir; ışın yalnızca cihaz enerjilendiğinde üretilir. Gama ışını kaynakları ise Ir-192, Se-75 veya Co-60 gibi radyoaktif izotoplardır; elektrik gerektirmediğinden saha ve dar hacim koşullarında avantaj sağlar, ancak sürekli radyasyon yaydıkları için zırhlı projektör kaplarında saklanır. Görüntü kalitesini nesnel olarak güvence altına almak için her ışınlamada, standartlarda tanımlı bir görüntü kalite göstergesi (IQI/penetrametre; tel tipi veya delikli levha tipi) parça üzerine konur ve filmde görülebilen en ince tel/en küçük delik, ulaşılan hassasiyeti kanıtlar.

Klasik film radyografisinde ışınlanan film karanlık odada banyo edilerek geliştirilir; elde edilen radyografın optik yoğunluğu (kararma derecesi) densitometre ile ölçülür ve standartların öngördüğü aralıkta olması gerekir. Günümüzde film yerine yeniden kullanılabilir fosfor plakaların tarandığı bilgisayarlı radyografi (CR) ve doğrudan sayısal dedektör dizilerinin kullanıldığı dijital radyografi (DR) teknikleri de yaygındır; bunlar poz süresini kısaltır, kimyasal banyo ihtiyacını ortadan kaldırır ve görüntünün sayısal olarak arşivlenip işlenmesine (kontrast/parlaklık ayarı, ölçüm) olanak tanır. Tekniğin doğru seçimi; malzeme kalınlığı, geometrik büyütme, odak-film mesafesi, kaynak boyutu ve istenen bulanıklık (geometrik keskinlik) sınırlarına göre ışınlama düzeneğinin (SFD, geometri) planlanmasını gerektirir.

Radyografik muayene en çok kaynaklı birleştirmelerin hacimsel muayenesinde tercih edilir; çünkü gözeneklilik, cüruf kalıntısı, nüfuziyet eksikliği (kök hatası), yetersiz ergime ve enine/boyuna çatlaklar gibi iç süreksizlikleri kalıcı ve görsel bir kayıt olarak ortaya koyar. Işın yönüne dik konumlanan düzlemsel süreksizlikler (örneğin bazı çatlaklar) ışının izlediği yola paralel kalırsa saptanması güçleşebilir; bu nedenle çatlak riskinin yüksek olduğu durumlarda yöntem çoğu zaman ultrasonik muayene ile birlikte değerlendirilir. Boru hat kaynakları, basınçlı kaplar, kazan ve boru sistemleri, çelik konstrüksiyon ve döküm parçalar tipik uygulama alanlarıdır. Yöntemin belirgin bir üstünlüğü, sonucun operatörden bağımsız, üçüncü taraflarca yeniden incelenebilen fiziksel/sayısal bir belge (radyograf) olarak kalıcılaşmasıdır.

Değerlendirme aşamasında radyograf, ışıklı bir görüntüleme ekranında (negatoskop) veya kalibreli bir monitörde incelenir; saptanan süreksizliklerin tipi, boyutu ve konumu belirlenir ve uygulanabilir kabul standardının (imalat kodu veya sözleşme) sınır değerleriyle karşılaştırılarak kabul/ret kararı verilir. Rapor; kullanılan teknik ve kaynak, IQI hassasiyeti, film yoğunluğu, muayene kapsamı, bulgular ve kabul kriterine göre değerlendirmeyi içerir. TÜV AUSTRIA SILA KALİTE, radyografik muayene hizmetini TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite bir muayene kuruluşu olarak, ilgili muayene ve kabul standartlarına uygun biçimde yürütür ve sonuçları izlenebilir bir muayene raporuyla belgeler.