Gözle Muayene

Gözle Muayene (VT — Visual Testing), bir malzemenin veya kaynaklı bağlantının yüzeyinde bulunan süreksizlik, deformasyon, korozyon ve geometrik sapmaların, muayene personelinin görme duyusuyla — çıplak gözle ya da yardımcı optik ekipmanla — değerlendirildiği en temel ve en yaygın tahribatsız muayene yöntemidir. Fiziksel ilke basit görünse de, yöntemin güvenilirliği ışık, görüş açısı, gözlem mesafesi ve muayene edenin görsel algısı gibi ölçülebilir parametrelere sıkı biçimde bağlıdır. İnsan gözü ancak yeterli aydınlatma altında ve sınırlı bir açıyla yüzey kusurlarını ayırt edebildiği için, VT gelişigüzel bir bakış değil, standartlarla tanımlanmış koşullar altında yürütülen sistematik bir inceleme sürecidir. Yöntem genellikle diğer tüm NDT tekniklerinin ilk adımıdır; çünkü yüzeyde açıkça görülebilen bir hata varsa daha ileri (ve daha maliyetli) muayenelere geçmeden önce tespit edilmesi gerekir.

Uygulama, muayene edilecek yüzeyin hazırlanmasıyla başlar. Yüzeydeki cüruf, sıçrantı, yağ, pas veya boya gibi kusurları maskeleyebilecek her türlü kirlilik temizlenir; ardından muayene bölgesine yeterli ve doğru yönde ışık düşürülür. İlgili standartlar, muayene yüzeyinde en az 500 lüks aydınlatma şiddeti ve tipik olarak 30 dereceden büyük bir görüş açısıyla, gözle yüzey arasında yaklaşık 600 mm'yi aşmayan bir mesafede çalışmayı şart koşar. Muayene doğrudan (personelin yüzeye erişebildiği durumlarda) veya dolaylı (erişimin kısıtlı olduğu yerlerde ayna, endoskop, boroskop veya kamera sistemleriyle) yapılabilir. Dolaylı muayenede kullanılan optik sistemin çözünürlüğünün, doğrudan muayeneye eşdeğer ayrıntı ayırt etme kabiliyeti sunması beklenir.

Yöntemde kullanılan ekipman, yüzeyin durumuna ve aranan kusurun boyutuna göre seçilir. Temel donanım arasında yeterli aydınlatma sağlayan el fenerleri ve lambalar, 2x–10x arası düşük büyütmeli büyüteçler, aynalar, kaynak dikişi profilini ve boyutunu ölçmek için kaynak mastarları (weld gauge), çatlak ve boşluk genişliğini kıyaslamak için ölçüm cetvelleri ve sentil takımları yer alır. Aydınlatma şiddetinin doğrulanması için kalibre lüksmetre kullanılır; ölçüm cihazlarının izlenebilir kalibrasyonu, sonuçların geçerliliği açısından zorunludur. Erişimi zor iç yüzeyler, boru içleri ve kapalı hacimlerde video endoskop ve boroskop sistemleri devreye girer.

Kaynaklı imalatta gözle muayene, VT'nin en yoğun uygulandığı alandır. Burada yüzey çatlakları, gözenek, yetersiz nufuziyet, yanma oluğu (undercut), kaynak taşması, curuf kalıntısı, dikiş dışı sıçrantı, hatalı dikiş profili, boyut ve düzgünlük sapmaları değerlendirilir. Bunun yanında dökümlerdeki yüzey kusurları, basınçlı kaplarda ve boru hatlarında korozyon ve erozyon izleri, cıvatalı bağlantılarda deformasyon, kaplama ve boya bütünlüğü de gözle muayene kapsamında incelenir. Muayene çoğu zaman kaynak öncesi (kaynak ağzı hazırlığı), kaynak sırası (paso arası) ve kaynak sonrası olmak üzere üç aşamada planlanır.

Muayene sonucunun değerlendirilmesi, tespit edilen belirtinin ilgili imalat veya kabul standardında tanımlanan kabul kriterleriyle karşılaştırılmasıyla yapılır. Her belirti kayıt altına alınmaz; standardın öngördüğü boyut ve tip eşiklerini aşan süreksizlikler "kabul edilebilir" veya "kabul dışı" olarak sınıflandırılır. Raporda muayene edilen bölge, kullanılan ekipman ve aydınlatma koşulları, uygulanan standart ve kabul seviyesi, bulunan belirtilerin konum ve boyutları ile nihai değerlendirme açıkça belgelenir. Yöntemin güvenilirliği, muayeneyi yürüten personelin nitelikli olmasına doğrudan bağlıdır; bu nedenle personelin TS EN ISO 9712'ye göre ilgili seviyede belgeli ve periyodik görme testinden geçmiş olması gerekir. TÜV AUSTRIA SILA KALİTE, gözle muayene hizmetini TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite bir muayene kuruluşu olarak, izlenebilir kalibrasyonlu ekipman ve belgeli personelle yürütmektedir.