Manyetik Parçacıkla Muayene

Manyetik Parçacıkla Muayene (MT), ferromanyetik malzemelerde yüzey ve yüzeye yakın süreksizlikleri manyetik akı kaçağı (flux leakage) ilkesine dayanarak tespit eden bir tahribatsız muayene yöntemidir. Muayene edilen parça manyetize edildiğinde, malzeme içindeki manyetik alan çizgileri kesintisiz bir yol izler. Ancak çatlak, gözenek, bindirme (lap) ya da katmer (seam) gibi bir süreksizlik manyetik alan çizgilerinin önünü kestiğinde, akı bir kısmı parça yüzeyinden dışarı taşarak yerel bir kaçak alan oluşturur. Bu kaçak alan, süreksizliğin iki kenarında zıt kutuplu minyatür mıknatıslar gibi davranır. Yüzeye uygulanan ince ferromanyetik parçacıklar bu bölgede toplanarak süreksizliğin konumunu, doğrultusunu ve yaklaşık uzunluğunu gözle görülür bir belirti (indikasyon) hâlinde açığa çıkarır. Yöntem yalnızca demir, nikel, kobalt ve alaşımları gibi ferromanyetik malzemelerde geçerlidir; östenitik paslanmaz çelik, alüminyum ya da bakır gibi manyetik olmayan malzemelerde uygulanamaz.

Yöntemin duyarlılığı, süreksizliğin manyetik alana göre yönelimine güçlü biçimde bağlıdır: en belirgin belirti, çatlak eksenin manyetik alan çizgilerine dik olduğunda elde edilir. Bu nedenle her muayene, birbirine dik en az iki farklı yönde manyetizasyon uygulanarak tekrarlanır ve böylece her doğrultudaki süreksizliklerin yakalanması sağlanır. Manyetizasyon; boyuna alan üreten bobin ve el tipi boyunduruk (yoke) ile ya da dairesel alan üreten prod (temas uçları), merkezi iletken ve doğrudan akım geçirme teknikleriyle sağlanır. Uygulamada boyunduruk yöntemi saha ve kaynak muayenelerinde, merkezi iletken ise boru ve halka gibi parçaların iç yüzeylerinde yaygın kullanılır.

Ekipman ve muayene ortamı seçimi, aranan süreksizlik tipine ve muayene koşullarına göre değişir. Kuru yöntemde renkli kuru toz, ıslak yöntemde ise su ya da yağ bazlı süspansiyon içinde dağıtılmış görünür (kontrast) veya floresan parçacıklar kullanılır. Floresan parçacıklar, karartılmış ortamda 365 nm dalga boyundaki UV-A ışığı altında yüksek kontrast sağladığından ince çatlaklarda duyarlılığı belirgin biçimde artırır. Görünür yöntemde belirti kontrastını yükseltmek için yüzeye ince beyaz kontrast boyası uygulanır. Manyetizasyon için AC (yüzey süreksizliklerine daha duyarlı) veya DC/yarım dalga doğrultulmuş akım (biraz derindeki süreksizlikler için) tercih edilir. Uygulama; parçanın hâlâ manyetize olduğu sırada parçacıkların serbestçe hareket edebilmesini esas alan sürekli (continuous) teknikle yürütülür.

Kaynaklı imalatta MT, özellikle yüzey açan çatlaklar, birleşme hatası, kök hataları ve krater çatlakları için tercih edilen yöntemlerden biridir; kaynak dikişi ve ısıdan etkilenen bölge (ITAB) yüzey bütünlüğünün doğrulanmasında etkilidir. Basınçlı kaplar, boru hatları, kazan, dövme ve döküm parçalar, mil, kanca ve vinç bileşenleri ile periyodik kontrole tabi kaldırma ekipmanlarında yaygın olarak uygulanır. Muayene öncesi yüzeyin gres, pas, kaynak sıçrantısı ve gevşek tufalden arındırılması, güvenilir belirti oluşumu için kritik bir hazırlık adımıdır. Muayene sonrasında, parçanın sonraki imalat ya da servis koşullarını olumsuz etkilememesi için gerektiğinde demanyetizasyon (manyetik alanın giderilmesi) yapılır.

Değerlendirme aşamasında elde edilen belirtiler, ilgili standardın kabul kriterlerine göre gerçek süreksizlik belirtileri ve yanıltıcı (geometri, kesit değişimi veya manyetik kutuplaşma kaynaklı) belirtiler olarak ayrılır. Belirti tipi (çizgisel/yuvarlak), boyutu ve gruplanması ölçülerek kabul edilebilir sınırlarla karşılaştırılır; sonuçlar manyetizasyon yöntemi, akım tipi ve şiddeti, muayene ortamı, aydınlatma koşulları ve alan kuvveti doğrulaması ile birlikte izlenebilir bir muayene raporunda belgelenir. Yöntem, hızlı, taşınabilir ve göreli olarak ekonomik olması sayesinde ferromanyetik parçaların yüzey bütünlüğü değerlendirmesinde yüksek verim sağlar. TÜV AUSTRIA SILA KALİTE, manyetik parçacıkla muayene hizmetini TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonu kapsamında, ilgili ürün ve muayene standartlarına uygun olarak sertifikalı personelle yürütür.