Soyma Testi (Direnç ve Nokta Kaynakları İçin)

Soyma Testi (peel test), direnç ve nokta (punta) kaynağı ile birleştirilmiş ince sac elemanların, birleşme düzlemine dik yönde uygulanan bir kuvvetle birbirinden ayrılmaya (soyulmaya) zorlanması esasına dayanan tahribatlı bir muayene yöntemidir. Nokta kaynağında iki sac, elektrotlar arasından geçirilen yüksek akımın oluşturduğu direnç ısısıyla ergiyerek yerel bir ergimiş havuz meydana getirir; bu havuz katılaştığında sacları birbirine bağlayan mercimek biçimli "kaynak çekirdeği" (nugget) oluşur. Kaynak dikişinin mekanik dayanımı doğrudan bu çekirdeğin çapına ve iç bütünlüğüne bağlıdır. Soyma testinin fiziksel amacı, birleşmeyi kontrollü biçimde açarak kaynağın nasıl koptuğunu ortaya çıkarmak ve çekirdek boyutunu doğrudan ölçmektir. İstenen kırılma biçimi, çekirdeğin saclardan birini yırtarak yerinden çıktığı ve diğer sacta yuvarlak bir delik (buton) bıraktığı "çekirdek/buton kopması"dır; kaynağın ara yüzeyden ayrıldığı düzlemsel (interfacial) kopma ise yetersiz ergime veya eksik dayanım işaretidir.

Uygulamada iki temel yaklaşım kullanılır. Manuel soyma ve keski (chisel) testinde, kaynaklı numunenin bir ucu bir mengeneye bağlanır, serbest kalan sac elle, pense ile veya kaynak hattına yerleştirilen bir keski/kama yardımıyla geriye doğru kıvrılarak birleşme açılır; çekirdek bir sacı terk edene kadar soyma sürdürülür. Mekanize soyma testinde ise numune, sabit hız ve kontrollü açıyla çeken bir çekme cihazına bağlanır; bu yöntem hem kopma biçimini hem de gerektiğinde soyma kuvvetini tekrarlanabilir biçimde kayıt altına alır. Her iki durumda da amaç çekirdeği tahrip etmeden yerinden söküp geometrisini görünür kılmaktır.

Değerlendirme için kopan çekirdeğin bıraktığı buton veya sacta oluşan delik, kumpas ya da özel çekirdek ölçüm mastarı ile ölçülür. Çekirdek genellikle tam yuvarlak olmadığından, birbirine dik iki yönde çap okunur ve ortalaması alınır; ölçüm hassasiyeti için el büyüteci veya düşük büyütmeli stereo mikroskop kullanılabilir. Test ekipmanı sade olmakla birlikte (mengene, keski, pense, kumpas, mastar) sonucun güvenilirliği numune hazırlığına ve operatör tekniğine bağlıdır: sac kalınlığı, kaynak aralığı ve kenar mesafeleri ilgili standarttaki numune ölçülerine uygun olmalıdır.

Yöntem, özellikle otomotiv gövde sacları, beyaz eşya panelleri, sac metal muhafazalar ve galvanizli/kaplamalı ince saclar gibi seri nokta kaynağı yapılan üretimlerde kaynak parametrelerinin (akım, süre, elektrot kuvveti) doğrulanmasında ve üretim başı kalite kontrolünde yaygın olarak kullanılır. Elde edilen çekirdek çapı, çoğu şartnamede sac kalınlığının kareköküne bağlı bir minimum değerle (örneğin 4√t veya 5√t) karşılaştırılır; ayrıca kopma biçimi (buton kopması / kısmi buton / ara yüzey kopması) sınıflandırılır. Kaynak sıçraması (expulsion), yüzey çökmesi, gözeneklilik veya yetersiz nüfuziyet gibi bulgular da kayda geçirilir.

Raporlama aşamasında; numune tanımı, malzeme ve sac kalınlığı, kaynak parametreleri, ölçülen çekirdek çapları, kopma tipi, kabul kriteri ve sonuç (uygun/uygun değil) ile gerekli görsel kayıtlar bir muayene raporunda birleştirilir. Bu sayede soyma testi, hem üretim öncesi parametre onayında hem de seri üretimde periyodik denetim aracı olarak somut, izlenebilir bir dayanım kanıtı sağlar. TÜV AUSTRIA SILA KALİTE, direnç ve nokta kaynağı birleşimlerine yönelik soyma testini TS EN ISO/IEC 17025 akreditasyonu kapsamında, ilgili ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarak yürütür ve sonuçları izlenebilir bir muayene raporuyla belgeler.