Yontma Testi (Direnç ve Nokta Kaynakları İçin)

Yontma testi (keski deneyi), direnç nokta, çıkıntı (projeksiyon) ve dikiş kaynaklarının bütünlüğünü keski biçimli bir takımın kaynaklı saclar arasına zorlanmasıyla oluşan soyma (peel) kuvveti altında değerlendiren tahribatlı bir muayene yöntemidir. Yöntemin temel fiziksel ilkesi, kaynak çekirdeğinin (nugget) çevresindeki bölgeye kademeli olarak açma/ayırma kuvveti uygulayarak kopmanın nerede ve nasıl gerçekleştiğini gözlemlemeye dayanır. Sağlam bir kaynakta ayrılma, çekirdeğin kendisinden değil çevresindeki ana malzemeden olur; bir sacdan bir "buton" (plug) koparak diğer sacda bir delik bırakır. Buna karşılık yetersiz veya soğuk kaynakta saclar arayüzeyden temiz biçimde ayrılır (arayüzey kopması) ve buton oluşmaz; bu, çekirdek çapının ya da ergime derinliğinin yetersiz olduğunun doğrudan kanıtıdır.

Uygulamada iki temel biçim kullanılır. Kısmi keski deneyinde keski, kaynağa yaklaşık bir sac kalınlığı mesafede saclar arasına çakılır ve çekirdek çevresinde kısmi bir ayrılma yaratılarak butonun oluşup oluşmadığı kontrol edilir; bu, üretim hattında hızlı ayar doğrulaması için elverişlidir. Tam keski deneyinde ise saclar tümüyle ayrılana kadar zorlanır ve çekirdek tamamen açığa çıkarılarak çapı ölçülür. Bir diğer akraba yöntem olan soyma (peel) deneyinde saclardan biri mengene veya elle geriye katlanarak çekirdeğin kopması sağlanır. Her üç yaklaşımda da amaç aynıdır: kaynağın gerçek taşıyıcı çapını ve kopma modunu ortaya koymak.

Yöntemin ekipmanı sade ancak geometrisi kritiktir. Kama açısı ve ağız kalınlığı standartlarda tanımlı, sertleştirilmiş çelikten bir keski; kontrollü darbe için çekiç veya pnömatik/hidrolik bir pres; saclar açıldıktan sonra buton ya da çekirdek çapını ölçmek için kumpas, çap komparatörü veya profil şablonu kullanılır. Keskinin sokulma derinliği, açısı ve kaynağa uzaklığı sonuçları doğrudan etkilediğinden, deney öncesi takım geometrisinin ve ölçüm ekipmanının kontrolü zorunludur. Uygun kaldıraç ve sabitleme, kuvvetin çekirdeğe simetrik aktarılmasını sağlar; aksi hâlde yanlış kopma modları okunabilir.

Uygulamaya özgü derinlik, kabul kriterlerinin çekirdek/buton çapı üzerinden tanımlanmasında yatar. Minimum kabul çapı çoğu zaman sac kalınlığına bağlanır (yaygın uygulamalarda 4√t veya 5√t ölçütü) ve ölçülen değer bu eşiğin altındaysa kaynak reddedilir. Değerlendirmede yalnızca çap değil, kopma modu da esastır: buton (plug) kopması sünek ve kabul edilebilir bir çekirdek göstergesiyken, arayüzey kopması, kısmi buton, gözenek veya çatlak varlığı yetersiz kaynak işaretidir. İnce otomotiv sacları, galvanizli yüzeyler veya yüksek mukavemetli çelikler gibi malzemelerde çekirdek boyutu ve kopma davranışı değişkenlik gösterdiğinden, deney parametreleri malzeme ve kalınlığa göre uyarlanır.

Raporlama; deney biçimi (kısmi/tam keski veya soyma), ölçülen buton/çekirdek çapı, gözlemlenen kopma modu, varsa çatlak/gözenek bulguları ve ilgili standarda göre kabul/ret kararını içerir. Yontma testi, karmaşık ekipman gerektirmemesi ve sonucu gözle doğrudan okunabilir olması sayesinde nokta kaynak parametrelerinin (akım, kuvvet, zaman, elektrot durumu) doğrulanmasında ve seri üretimde periyodik kalite izlemesinde güvenilir, ekonomik bir araçtır. TÜV AUSTRIA SILA KALİTE, yontma (keski) testini TS EN ISO/IEC 17025 akreditasyonu kapsamında, tanımlı prosedürler ve kalibre ölçüm ekipmanıyla yürütür; deney sonuçları izlenebilir kayıtlar ve akredite deney raporuyla belgelenir.